Bron: Oostermoer - NoordenVeld 21 augustus 2002 ~ Door Koen Jager

Jan Evert Musch en de Weerumvindings van weleer.

Jan Evert Musch is een markant figuur. Vaak is hij aan te treffen in het veld bij hunebedden, steenkamers en de grafheuvels van Anloo en omgeving. Jan Evert is opgegroeid in de Zeeser Dunnen en de Börker Strubben van Drenthe. Hij houdt zich vooral bezig met paleoanthropologie, de weerumvindings van weleer zoals hij dat noemt.

In 1967 studeerde hij cum laude af aan de Akedemie voor Beeldende Kunsten Minerva in Groningen. Van 1967 tot 1977 werkte hij als archeologisch veld- en onderzoeksassistent aan het Biologisch Archeologisch Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. In 1986 werd hij, als één van de weinigen uit Nederland, op het World Archeological Congress uitgenodigd om een presentatie te geven over Steentijdkunsten. Hij deed dit met grotendeels eigen vondsten. Musch kreeg officiële erkenning, door het melden van vele tientallen grafheuvels en de terreinen daaromheen. Dit ter bescherming van deze grafheuvels. Daarnaast ontdekte Musch hunebedden en resten daarvan in 1965, 1967 en 1992. Hunebedden staan in Drente (lokaal) onder de bevolking bekend als Stienbargen. Zo heeft er bijvoorbeeld in Anloo op de plek van de Magnuskerk in vroeger tijden ook een hunebed gestaan.. Hetgeen aangeeft dat dit vroeger ook al werd beschouwd als een bijzondere, heilige plek. Musch publiceerde meerdere malen, verzorgt vele exposities, lezingen en veld-excursies. In 1992 gaf hij een presentatie in Van Gewest tot Gewest met als titel KEI of KUNST. In 2000 was Musch, met dit onderwerp nog te zien in een reportage bij TV Drente.

Jan Evert is in Drente opgegroeid en is z'n hele leven geboeid geweest door de hunebedden en grote keien (monolithen) die in zijn omgeving te vinden waren. Musch noemt ze ook wel Drentelkeien. Jan Evert is aan de Akademie voor Beeldende Kunst gaan studeren omdat hij graag voorstellingen wilde schilderen van nederzettingen of zaken uit het verleden. Daar lag de link tussen kunst en archeologie. Musch kent Drente op zijn duim maar toch zijn er in de loop der jaren nog heel wat ontdekkingen gedaan waar ook Jan Evert van staat te kijken. "Het begon natuurlijk al met Tjerk Vermaning", vertelt Musch. Tjerk Vermaning is de vermaarde, in 1987 overleden, amateur-archeoloog uit Assen waar Jan Evert Musch veel mee samenwerkte. Vanaf 1975 hielp hij, met succes, bij de verdediging van Tjerk Vermaning, die in die tijd werd beschuldigd van het zelf fabriceren van oudheidkundige vondsten.

STEENTIJDKUNST

Jan Evert heeft in de afgelopen dertig jaar veel ontdekkingen gezien met betrekking tot de oer- en steentijd. Het beeld wat wew vroeger hadden over deze culturen is eigenlijk radicaal gewijzigd. Het bekende beeld van een harige aapachtige met berevel en knuppel, die z'n vrouwtje aan de haren achter zich aan sleept klopt niet meer. Vondsten tonen aan dat dit vroege volkje veel beschaafder en intelligenter was dan we aanvankelijk dachten. "Om oudheden te ontdekken of te bezichtigen is het niet nodig om naar Peru te gaan. Je woont er in Drenthe midden tussen in", vertelt Musch. Hij heeft talloze voorbeelden van keien en stenen die kunstig bewerkt zijn. Jan Evert noemt dit Steentijdkunst. Naar alle waarschijnlijkheid hadden deze artefacten een symbolische funktie in de natuurreligie van deze vroege bewoners. "De zon, de maan, het heelal, de jaargetijden, de natuurgoden en -krachten stonden in deze vroege samenleving centraal. Steensculpturen zijn er in allerlei soorten steen en ook in verschillende afmetingen. Zo zijn er stenen die naturel zijn gelaten of slechts licht zijn bewerkt. Maar ook stenen die uitvoerig zijn bewerkt." Aanvankelijk zijn er veel beeldhouwwerkjes gevonden van een relatief klein formaat. Later werden er ook grotere beeldhouwwerken ontdekt, dat wil zeggen stenen of monolithen groter dan een meter. " DE BIZON VAN NORGERVAART" is een prachtig voorbeeld. De BIZON is ontdekt in 1972 door Tjerk Vermaning. Dit beeldhouwwerk van een veldkei stamt uit de oude steentijd en is van circa 30.000 jaar geleden. In eext staat de mammoet of olifant met het Neanderthaler gezicht aan de achterzijde. Deze laatste is een ontdekking van Jan Evert Musch. Jan evert legt uit dat je aan deze veldkei goed kunt zien waar hij is bijgewerkt en hoe dat waarschijnlijk is gebeurd. Over het algemeen kun je stellen dat het steeds dezelfde thema's zijn die terugkeren. "Portretten van mensen, godinnen, dieren. Soms ook combinaties zoals de veldkei in Eext. Wat tot dusver ontbreekt zijn afbeeldingen van agressie. Agressie tussen mensen, mensen en dieren en tussen dieren onderling. Deze afbeeldingen van agressie komen veel voor in latere beschavingen van de Metaaltijd en zijn tot op heden bij deze keienkunst nog niet aangetroffen.

 

GEOGLIEFEN

Musch is op papier geen archeologisch wetenschapper en dat wil hij ook niet zijn. Hij typeert zichzelf als iemand die zich bevindt in het gebied tussen de amateur archeoloog en de wetenschappelijk archeoloog. "ik wil een soort van tussenkader vormen", zegt hij. Op deze manier heeft een grotere vrijheid. De laatste tien jaar houdt Musch zich bezig met de interpretatie van een ontdekking die in 1993 deed aan de hand van luchtfoto's. Deze luchtfoto's waren boven Drente genomen. Jan Evert ontdekte dat er zich figuren bevonden in het landschap, die alleen maar van bovenaf zijn te herkennen. "Ik viel achterover van verbazing", vertelt hij enthousiast. Deze geogliefen zijn, al dan niet natuurlijke landschapsformaties waarvan de vorm soms is versterkt door eeuwenlang ingesleten paden. "Op sommige plaatsen in deze figuren bevinden zich monolithen, steenkamers en grafheuvels", vertelt Jan Evert. "Over Zuid-Laren ligt een aantal figuren in elkaar verweven. De Grote Godin-figuur strekt zich uit van Midlaren tot aan Annen. In deze figuur zijn nog twee kleinere figuren te zien, in de een is het gezicht van een man herkenbaar, gesitueerd in het dorp van Zuid-Laren de andere figuur is van een everzwijn waarvan de kop zich bevindt bij het Laar in Zuid-Laren. Bewijzen voor het bestaan van deze landschapsfiguraties zijn er naast het visuele, volgens Musch voldoende te vinden, in sagen en legenden van de streek, perceelsnamen en algemene mythologie. Dat er van deze geogliefen voorbeelden zijn gevonden in Noord- Zuid- Amerika, denk aan Nazca en Engeland en Siberië is algemeen bekend. Maar dat er ook van deze afbeeldingen te vinden zijn in Drenthe, Friesland, Overijssel, Gelderland en Frankrijk was tot voor kort onbekend.

Jan Evert Musch zet zich in voor het onderzoek naar dit oud erfgoed van onze voorvaderen en het behoudt ervan. Dat geldt ook voor de steenkunst, hunebedden en grafheuvels in zijn Drenthe. Nee, voor bijzondere zaken uit het verleden is het niet per sé noodzakelijk om naar het buitenland af te reizen, hier in Drenthe leeft men als het ware in het museum.

 

Jan Evert Musch - "Gek op varkentjes"

Werd geboren op 3 december 1946 te Groningen. Begint rond 1960
interesse te krijgen voor veldstudie Archaeologie. Aanvankelijk voor-
namelijk de algemeen aanvaarde opvattingen over "IJzertijd" en
"Bronstijd" volgend, raakte hij meer en meer geïntresseerd voor de
mensen achter de vondsten, "grafheuvels", "nederzettingen" en de
"hunebedden". Voornamelijk in het stroomgebied van de "Drentse Aa".
Als student aan de "Academie voor Beeldende Kunsten Minerva",
ontdekte hij o.a. de restanten van 3 hunebedden; op de "Glimmeres"
en bij "Onnen", gem Haren. Provincie Groningen. Collegae, zoals Dhr.
T. Vermaning en Dhr. J. Zoer werden door hem, evenals de betaalde
archeologen, belangstellend, maar kritisch gevolgd. In 1967. werd hij
tijdelijk, part-time aangesteld op dat Instituut, in afwachting van een
toegezegde baan als "Veldmedewerker" voor de Provincie Drenthe. De
"wachtkamer" plaats werd steeds weer verlengd, met o.a. als excuus,
dat Dhr. Vermaning deze plaats (eigenlijk ten onrechte) voor zich nam.
Tot ca. 1975 bekwaamde hij zich meer en meer in de "Steentijd"; als
part-time technisch assistent voor Dr. R.R. Newell voornamelijk "Midden-
Steentijd" Mesolithicum, uitmondende in het "Bergumermeerprojekt".
In eigen tijd verder met Prehistorie in brede zin, eigen veldwerk, en te
Roden en Anloo tijdelijke Kunstgalerie annex tentoonstelling Prehistorie.
Het proberen voort te zetten en zo mogelijk inventariseren van het
onderzoek volgde, in het maken van zoveel mogelijk publicaties,
tentoonstellingen en persoonlijke contacten, kwamen ware "lawines"
van vondsten en informatie los. In 1983 was een hoogtepunt de
tentoonstelling "Leven in de Oude Steentijd" in Orvelte. In 1986 volgde
uitnodiging naar Wereld Archaeologie Congres in Southampton. In 1991
werd de expositie in Orvelte permanent tot einde 1993. Nu is hij in
internationaal verband werkzaam met ontdekkingswerk. In 1993 ontdekt
hij de geogliefen. Sinds mei 2004 in hexcursies bezig met weeromvinden van verloren gegane zaken, altijd met een groepje hexen daar dan bij.

In hunebedden werd GEFEEST ! - panorama nr 49

..|||

Andere belangrijke functies van hunebedden zijn geboorte- en inwijdingskamers. Ook vind je er consultatiebureaus. En na het oogsten werd het een feestplaats. Barbecue, biertje erbij en feesten maar.

Opgegroeid in een artistiek gezin, zijn vader was docent aan de Groningse Kunstacedemie, volgt Jan Evert na zijn middelbareschooltijd een opleiding aan dezelfde acedemie, waar hij cum laude slaagt, "Wat ik leerde op de Kunstacedemie wilde ik gebruiken om nog beter te herkennen en te zien. Als kleuter struinde ik altijd door de akkers om te proeven, pulken, kijken en ruiken. Zo klein als ik was vermoedde ik dat hunebedden geen begraafplaatsen waren. Het stonk er ook niet naar dooien. De grond zelf zegt genoeg. Wacht maar eens tot het gaat regenen en kijk dan wat voor planten er opkomen, dat zegt veel over waar een plek ooit voor diende. Bij graven zitten er fosfaten en calcium in de bodem en op zo'n bodem groeien planten als brandnetels. Dat is bij hunebedden dus niet het geval. Door mijn opgravingen kwam ik achter de inwijdingsfunctie van hunebedden. Maar denk maar niet dat de zogenaamde wetenschap op de waarheid zit te wachte, foto's van opgravingen die niet passen bij begrafenisrituelen worden verduistermaand.

Vuistbijlen & hakbijlen

Na zijn studie wordt Jan Evert aangenomen aan de Universiteit van Groningen. Ze stellen hem een baan in het vooruitzicht waarbij hij een brugfunctie zal krijgen tussen publiek en wetenschap. Maar eerst begint hij parttime als leerling-tekenaar. "In het begin vond ik dat prima, ik wist toch nog niet goed wat ik precies wilde qua werk. Maar twintig halfjaarlijkse contracten later had ik nog steeds de beloofde functie niet. Ondertussen deed ik veldwerk en niemand die het opviel dat ik niet achter mijn bureau zat. Wij hebben in de jaren zeventig een hele nederzetting uit de Steentijd opgegraven. Er kwamen zes hutten van 5 bij 7 meter tevoorschijn. De algemene opvatting is dat de mannen uit de Steentijd solitair rondrenden, zonder vrouw en kinderen, maar wij ontdekten dat die hutjes groot genoeg waren voor hele families. We vonden vuurhaarden, afvalkuilen, heel nauwkeurig konden we uitstippelen hoe ze leefden in de prehistorie. Ondanks het feit dat wij een belangrijke ontdekking hadden gedaan, werd deze niet geaccepteerd omdat het indruiste tegen de opvatting dat men in de Steentijd niet gezamenlijk in hutjes leefde.

De wetenschap heeft foute denkbeelden

Zo heb ik nog meer voorbeelden van hoe de zogenaamde wetenschap vastzit in foute denkbeelden. Van vuistbijlen wordt algemeen aangenomen dat ze als hakbijl werden gebruikt. Maar ik zie toch duidelijk dat ze gemaakt zijn als kunstvoorwerp. Ik zal je vertellen wat ze zijn. het zijn godinnenstenen ! Met voornamelijk afbeeldingen van meisjes, moeders en grootmoeders! Ze zijn vaak te scherp voor de vingers en niet geschikt om mee te hakken en te slaan. Ook de afmetingen kloppen niet. Een mammoet lacht zich een breuk als je daamee aan komt zetten. Maar weer zit de wetenschap vast in de mening dat de mens vroeger te primitief was om dit soort kunstvoorwerpen te maken !"

Na de vraag of de zelfbenoemde 'weeromvinder'' (Drents voor terugvinden) zich wel eens serieus genomen voelt, kijkt hij lang voor zich uit. "het maakt me niet uit of mensen mijn mening delen. Het is er of het is er niet. Gewone mensen accepteren mijn mening heel snel. Zij zijn niet verpest door dogma's. Ik breng het grootste deel van de dag door in de bossen en akkers. Zo inspecteer ik elke dag de hunebedden. Ik leg er briefjes in over de werkelijke functie van het hunebed of over de uitgebeitelde uitbeeldingen van godinnen die over de hele wereld te vinden zijn. Als ik de dag erna ga kijken, is mijn briefje weg en ligt er vaak een bedankkaartje of een snoepje.

Reuzensalamanders

Waar ik me ook dagelijks mee bezig houd, is het in kaart brengen van figuren op landkaarten. Ja, daar staan figuren op ! Het begon met een luchtfoto van Gasteren. Ik keek naar de kaart, ik keek nog langer en opeens zag ik duidelijk de vorm van een mannenkop. Vervolgens zag ik in het plaatsje Anloo de afbeelding van een godin, toen ik naar de twee plaatsen er vlakbij keek, Anderen en Annen, zag ik twee godinnen van drie-eenheid. In het begin dacht ik nog aan toeval, tot je alle dorpen in de buurt bekijkt, vervolgens de wereldkaart erbij gepakt en diverse structuren ontdekt. Dorpen werden vroeger in de vorm gebouwd van godinnen, totemdieren, zoals oeroskoppen, uilen en zwanen. Het is vrij makkelijk te zien: je kleurt de oudste weggetjes, want die geven de vorm aan. De nieuwe zaken zoals spoorlijnen, snelwegen en dergelijke Tipp-ex ik eruit en dan verschijnt het figuur vanzelf. Zo ontstond mijn globe-graffiti. Het meest authentieke-systeem - de walkabout-routes-vind je nog terug in Australië, al is er daar een hoop verwoest. In de noordelijke gebieden staan nog een aantal diervormen overeind. Fabelachtige dieren, reuzensalamanders, reuzenkangaroes. De routes zelf nemen wel 100 kilometers in beslag over verscheidene dorpsgebieden. Het is zo prachtig allemaal. De hele wereld is een levend schilderij. Om dat te zien, hoef je geen kunstenaar te zijn."

Jan Evert Musch

Eshof 32

9463 RE EEXT/IXT

 

Innoxia 2011

..|||..Boucher de Perthes..|||..Draagbare erfkeien..|||..Driehoekstenen..|||..Duppen..|||..Fountmaure - Tedde Toet..|||..Gastenboek..|||..Links..|||..Home..|||..Germanen, magie & mysteries..|||..Tjerk Vermaning..|||..Hunebedden..|||.. Trechterbekers..|||..Walther Matthes..|||..Whois..|||..